برنامه ۷ دیشب را تماشا کردم و کمی خوشحال از اینکه مسعود فراستی ناراحت است. براستی ما چرا باید در مقابل موفقیت بزرگ یک هنرمند ایرانی جبهه بگیریم، من نقد های فراستی را همیشه گوش دادم که بعضی از آنها نیز مورد پسند بوده مخصوصا در مورد فیلم فارسی،

اما درباره جدایی از سیمین نه، به نظر می رسد که مسعود خودش فیلم را خوب نفهمیده است یا توان فهمیدن فیلم را به عنوان یک تابلویی از جامعه ای که ما در آن روزگار می سپرانیم را ندارد. مردم پیش از آن که خارجی ها به فیلم فرهادی جایزه دهند به این فیلم جازه داده بودند. شاید یکی از دلایل موفقیت این فیلم در جشنواره های بین المللی قضاوت نا عادلانه فراستی به این اثر بوده است !!!! فراستی با گفتن اینکه توهمی ایجاد شده باز بر طبل نفرت کوبید و به نظر می رسد که در مورد برخی از آثار با یک پیش زمینه سیاسی قضاوت می کند نه نقد، که اگر نقد کند ما می پذیریم.

در تمامی سکانسهای فیلم دروغ هر جا که فرصت می یابد به مصلحت سخن می گوید و ما در ابتدای فیلم نمی دانیم که براستی آیا آنها دروغ می گویند یا نه؟ البته فرهادی به گونه ای ماجرا را پیش می برد که دروغ از اولویت داستان خارج می شود و با مسائل دیگری که کم از دروغ ندارند داستان را ادامه می دهد اما در سکانسهای بعدی به گونه ای دیگر این دروغهای اصلی باز گو می شوند تا نشان دهد که یک دروغ ساده و از سر مصلحت جویی چگونه می تواند همه چیز را به هم بریزد و قضاوتهایی که به عهده مخاطب می گذارد و اینکه هر کسی پس از پایان به وجدانش رجوع می کند؟!...

همانگونه که وقتی اکسیژن سالم به ریه ها میرسد سایر اندامهای بدن به درستی کار می کنند در جامعه نیز افراد آن به اکسیژن نیاز دارند که آن هم آگاهی است.

در هر جامعه ای اجزای آن به صورت در هم تنیده ای با یکدیگر مرتبط هستند بنابراین اگر طبقات اقتصادی و اجتماعی موجود در جامعه بر اساس یک همزیستی آگاهانه و مسالمت آمیز در کنار یکدیگر شکل نگیرند و کار نکنند، نتیجه همان است که در دو صحنه از فیلم به خوبی خود را نشان می دهد و خانواده ها به مثابه نمادهایی از اجزای کنونی جامعه ایران زنگ خطری را برای هم به صدا در می آورند که اصغر فرهادی آن را به همگان هشدار می دهد و با به نمایش گذاشتن این صحنه ها قصد دارد کنشهایی را که بین طبقه متوسط و طبقه همکف اختلال ایجاد میکند  را روشن کند که اگر ما همدیگر  را در نیابیم نتایج بسیار زیانباری را شاهد خواهیم بود.

این مسئله به خوبی در صحنه باز و بسته کردن شیر اکسیژن توسط سمیه کوچولو خود را نشان می دهد و سمیه دختر مرضیه از سر نا آگاهی و کنجکاوی با باز و بسته کردن شیر اکسیژن نزدیک است که جان پدر نادر را بستاند و یا در صحنه ای که پدر نادر برای خرید روزنامه! به دکه میرود و مرضیه که در اثر سهل انگاری در مراقبت از پدر نادر مجبور می شود به خیابان برود و برای جبران سهل انگاریش بچه ای را که قرار است در چند ماه آینده به دنیا آورد را در اثر تصادف با ماشین از دست می دهد. البته در به دنیا نیامدن این بچه مباحث فراوان دیگری نیز وجود دارد که بعدها شرح آن خواهد رفت.

 اصغر فرهادی میخواهد نشان دهد که چگونه جان پدر سیمین می تواند در دستان نازک و کنجکاو سمیه، ندانسته تمام شود و بالعکس چطور پدر نادر میتواند با آلزایمرش زندگی بچه مرضیه را در دنیای تاریک رحم مادرش پایان دهد و نتیجه ای که به عهده بیننده می سپارد در  بسیاری از صحنه ها نتیجه ای اخلاقی و روشنگرانه است که ما در جامعه امروز چه غفلتهایی کرده ایم که کار به اینجا کشیده است...

می خواستم از جدایی نادر از سیمین ویا حتی از وصل بنویسم اما یک جایی خواندم شاه عباس کبیر، و یک لحظه  پلی که به پل قرمز معروف است پیش چشمم مجسم شد . سریع لباس پوشیدم وبه بیرون رفتم تا خوب و عمیق به این پل نگاهی کنم براستی اگر شاه عباس کبیر زنده می شد و پلی که در سر راهش در شهر ما بنا کرده را می دید پیش خود چه می گفت؟

برای یک لحظه خواستم و آرزو کردم روح او و بزرگان قبل از او باز در این سرزمین تجلی و عینیت یابد و ما پلهایمان را باز برای گذر از بحرانها و شکستها بنا کنیم و از این شرایطی که در اولین سکانس فیلم، سیمین با سکوت به قاضی دادگاه و هر ایرانی آزاد اندیش پاسخ می دهد به سلامت بگذریم، سکوتی سخت پر معنی، سکوتی که آبستن حوادث زیادی است:

جدایی، دوری از فرزند، سقط جنین، دروغ، تهمت، در ماندگی، فقر، دستبند، مامور، استرس، تهدید، قسم، شادیهای زود گذر، طلب واحتیاج، راهروهای شلوغ دادگاه، انتخاب، مرگ، ...

وقتی به دوره اسلامی قدم می گذاریم با زایش یک طبقه جدید مواجه می شویم که آن طبقه، طبقه همکف است که سیمین هنگام خارج ساختن پیانو بعد از جدایی در دادگاه به کل آن را فراموش کرده و می خواهد با پرداخت هزینه این طبقه و یک حرکت سریع از شر این طبقه خلاص شود و راه برایش باز شود. حتی پرداخت هزینه از جیب نادری است که شاخصه های یک مرد اصولگرا را دارد، به عبارت دیگر نسبت به دوره ساسانی ما با یک طبقه جدیدی مواجه هستیم که ویژگیها، ارزشها، باورها و شاخصهای مختلف اجتماعی – اقتصادی مخصوص به خود را دارد.

نکته بسیار مهم دیگری اینکه در یک مقیاس کوچکتر و معاصر با دو دوره مواجه هستیم که یک دوره مربوط به دوره پهلوی است و دوره دیگر نیز بعد از انقلاب اسلامی ایران است. فرهادی در ساخت فیلم این قرینه ها را به خوبی رعایت کرده و از نظر تاریخی فیلم را همزمان در یک فضای طولانی و حتی به درازای تاریخ ایران زمین بحث کرده، اما بیشتر و برجسته تر به 2دوره از تاریخ معاصر پرداخته است و تلاش زیادی نموده با طرح بحث جدایی ناخواسته نادر از سیمین یک پیوند و پیوستگی بین این دو دوره ایجاد کند. یکی دوره شاهنشاهی پهلوی که پدر نادر معرف و بیانگر آن است و دیگری دوره اسلامی که نادر و خانواده مرضیه خانم مشخصه های بارز و شیوه زندگی و شرایط اقتصادی و اجتماعی این دوره را در لابه لای ماجراهای فیلم نشان می دهند.

فارغ از بحثها و جنجالهای که به ناحق دربسیاری از رسانه ها برای کم ارزش کردن این اثر وجود داشته، مهمترین نقدی که از نظر من به این فیلم میشود را انجام داد این است که فیلم صرفا در یک فضای شهری و بزرگ نفس می کشد و بر عکس کیارستمی که بیشتر داستانهایش را در خارج از شهر و روستاها قلم ورقم می خورد، اصغر فرهادی بنا به دلایل خاص در شهر شبانه روز را سپری می کند و حتی حاضر نیست به ما که در یک روستا شهر کوچک تاریک وسرد زندگی میکنیم دستی تکان دهد، البته در فیلمهایش وگرنه هنگام دریافت جایزه از مردم ایران سخن گفت و دمش گرم. اما اگر مهاجرت روستاییان به شهر را لحاظ کنیم تا حدودی مرضیه و حجت با همراه داشتن علقه های سنتی و روستایی این کمبود را پوشش می دهند اما در شاخصها و رفتارهای طبقه همکف واقعی  جامعه ایران مواردی زیادی برای بحث وجود دارد...    

هر چقدر فکر کردم که برای اولین مطلب چه بنویسم تا بتواند تم فیلم را کشف کند و با یک جمله از دل فیلم همه داستان را خلاصه و در یک جمله بیان کند به نظرم آمد که آن جمله این است:

در زمان ساسانیان مردم به 2 طبقه تقسیم می شدند: طبقه اشراف و طبقه مردم عادی

به نظر من فرهادی با الهام و شهود وتیزبینی خاص برای قسمت کردن و جدایی بین دو چیز دو شخص و دو پدیده با طرح این جمله و با به تصویر کشیدن جامعه و وضعیت طبقات در زمان ساسانیان از این دوره عبور کرده و به دوره اسلامی قدم گذاشته است. این جمله شاه کلید فهم و پایه مباحث بعدی فرهادی برای طرح موضوعات و شرایط مختلف در زمانهای و طبقات مختلف در ایران است البته این جدایی و در عین حال پیوند به طرز شگفت انگیزی با اندکی زاویه در مقیاسهای کوچک و معاصر نیز خود را نمایان کرده که بعدها به آن خواهم پرداخت...

تقریبا 10 ماه پیش یک روز با چند تا از دوستام، از میدون ولیعصر به سمت تخت طاووس- مسیری که خاطرات زیادی از دوران انقلاب روحی منو در کف خودش فرش کرده- رد میشدیم که متوجه شدم فیلم جدایی نادر از سیمین در حال اکرانه و خوشحال از اینکه در یک قدمی تماشای این فیلم بودم، اما متاسفانه پول خرید بلیط رو نداشتم و با سوالات بسیاری رفتیم به سمت تخت طاووس و خیابان قایم مقام فراهانی. بعد از چند روز از تهران رفتم شهرستان و ماهها منتظر شدم که فیلم به ویدیو کلوپها برسه تا بتونم کرایش کنم.

6ماه بعد به محض عرضه یه نسخه از فیلم رو تهیه کردم و در طول 2 هفته  بیش از 40 بار فیلم رو با دقت دیدم و بلعیدم. چند روز پیش به ذهنم رسید که می شه یه وبلاگ تخصصی واسه نقد و بررسی فیلم جدایی نادر از سیمین ایجاد کرد.

حال که این فیلم جوایز بسیاری پیش از این و چند روز قبل هم برنده بهترین فیلم خارجی گلدن گلوب در آمریکا شد و همچنین همراه با ۹ فیلم دیگه برای اسکار هم نامزد شد که شانس پیروزیش تو اسکار هم خیلی بالاست و امیدوارم که اینچنین بشه، برای همین انگیزه های من رو بیشتر کرد که این بلاگ رو ایجاد کنم، ازاین رو و از این به بعد روزانه مطالبی ازگنجینه این اثر بزرگ و ارزشمند رو برای خوانندگان عزیز رو صفحه میگذارم تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.